جیهانی بەفر و سەهۆڵ پڕە لە وەرزشی خۆش و پڕ لە چێژ و هەیەجان کە هەر یەکەو بە جۆرێک سوود بە جەستە و مێشک دەگەیەنن. وەرزشە زستانییەکان (Winter Sports) بریتین لە کۆمەڵێک چالاکی جەستەیی و کێبڕکێی وەرزشی کە بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر بەفر یان سەهۆڵ ئەنجام دەدرێن. لە وەرزشی زستانیدا وەرزشوان دەبێ خۆی لەگەڵ ساردترین و سەختترین بارودۆخە سروشتییەکان بە بەکارهێنانی زانستی فیزیک و هاوسەنگی بگونجێنێ. بە شێوەیەکی گشتی وەرزشە زستانییەکان بۆ دوو گرووپی سەرەکی دابەش دەبن: وەرزشە سەهۆڵییەکا

ڕنووی بەفر لە کوردستان گیانی دوو کەسی گرت هەموو زستانێک، ڕنوو گیانی خەڵک لە شاخەکانی کوردستان دەستێنێ. شوانەکان، دانیشتووانی گوندەکان، شاخەوانەکان، کرێکار و جارجاریش گەشتیاران دەکەونە ژێر ڕنوو و تەڵەی سپی مەرگ. زۆربەی ئەم مردنانە لە ئەنجامی نەبوونی هۆشیاری و ئاگاداری لە بارودۆخی کەشووهەوای پێشبینی نەکراوە. ڕنوو ڕووداوێکی نامۆ نییە لە شاخەکانی کوردستان و هەر ساڵ لە ناوچەی جیاواز خەڵک تووشی دەبن. ڕنوو ڕووداوێکی سرووشتیە و شێواز و هۆکاری ڕوونی هەیە، تێگەیشتن لەو هۆکارانە دەتوانێ

کۆڵەپشتی یەکێکە لە گرینگترین کەلوپەلەکانی شاخەوانی کە هەروەکوو پێڵاوی شاخەوانی دەبێ بۆ هەڵبژاردنەکەی زۆر بەحەوسەلە بی و بەپێی ئەو بەرنامەیە یان ئەو شاخەی کە قەرارە لێی سەرکەوی هەڵیبژێری یان بیکڕی. کۆڵەپشتییەک کە بتوانی بۆ ماوەی چەند ساڵان کەڵکی لێ وەربگری لە شاخ ئازارت نەدا. چون تۆ بۆ ماوەی زیاتر لە کاتژمێرێک یان ڕۆژێک لەشاخ بەکۆڵتی دادەدەی کەوایە واباشترە کۆڵەپشتییەکی باش و گونجاو بێت. تەنیا کۆڵەپشتییەکیش کە وڵامدەری هەموو بەرنامەکانت بێ و بتوانی بۆ هەموو شاخێک لە کۆڵی خۆتی

پێڵاوێکی گونجاو پێویستە بۆ هەر بەرنامەیەکی شاخەوانی پێڵاوێکی گونجاو هەڵبژێری. بۆ ئەوە هەڵبژاردنەش نە تەنیا جۆری بەرنامەکەت بەڵکوو دەبێ ڕادەی ئەزموون و ئامادەیی جەستەیی خۆشت لەبەرچاو بێت. پۆلێن کردنی پێڵاوەکانی شاخەوانی یارمەتیمان دەدات بۆ ئەوەی بتوانین گونجاوترین پێڵاو بۆ ئامانجەکانمان هەڵبژێرن. چ بۆ بەرنامەیەکی یەک ڕۆژە یان چ بۆ بەڕێوەبردنی بەرنامەیەکەی شەخەوانیی چەندڕۆژە. پێشنیارتان پێ دەکەم پێڵاوی شاخەوانی لە دووکانێکی تایبەت و لەلایەن ڕاوێژکارێک بکڕن بۆ ئەوەی بتوانێت جۆری

هەرچەندی بەوردی خۆت بۆ گەشتێکی شاخەوانی ئاماده بکەی، هەر بەو ڕادەیەش کەمتر لەشاخ لەگەڵ شتی چاوەڕواننەکراوە ڕووبەڕوو دەبێوە. هەربۆیە پێویستە تا ئەو جێگایەی دەتوانیت زانیاری کۆ بکەیتەوە بۆ ئەوەی بتوانی پلانێکی دروست دابڕێژی. پلانێک کە بە وردی ئامادەکاری بۆ کرا بێت و بتوانی پێڕەوی لێ بکەیت، بەهۆی وەیکە ئەو پلانە دەبێتە بنەمای سەفەرەکەت. ئاگادار بە کە زۆربەی هەڵەکان لە شاخەوانیدا یان دەگەڕێنەوە سەر پلان داڕشتنی هەڵە یان دروست هەڵنەسەنگاندنی تواناییەکان. پلان داڕشتن هەر لە سەرەتاو

بابەشێخ ئەو کورە شاخەوانە ڕۆحسووکەی کە دڵی بۆ سرووشتی کوردستان، شاخەکان و ئاژەڵان لێدەدا. بینەری گفتوگۆی پۆدکاستی دیوەخان لەگەڵ ئەو کوڕە کوردە ژیرە بن. دیوەخان دەڵێت: لە ئەڵقەی ئەمجارەماندا لەگەڵ کاک بابەشێخی شاخەوان و ڤڵۆگەری لێهاتوو گفتوگۆ دەکەین. لەسەر شاخەوانی کردن لەناو سروشتی دڵڕفێنی کوردستاندا دەدوێین و چیرۆکی بەڕێزیان دەبیستین. هەروەها تیشک دەخەینە سەر بابەتی ژینگەدۆستی و ئاژەڵدۆستی لە کوردستان و جیهان بە گشتی.

دەستەواژەی هەشت هەزارییەکان لەلایەن شاخەوانانەوە بۆ ١٤ چیای بەرزتر لە ٨٠٠٠ میتری جیهان بەکاردێت کە لە زنجیرە چیاکانی هیمالایا و کەرەکۆرەم لە قاڕڕەی ئاسیا دا هەڵکەوتوون. ئەو ١٤ چیایە بریتین لە: ئێڤێرێست (8849 م) - نێپاڵ|چین ک ٢ (8611 م) - پاکستان|چین کانگچێنجونگا (8586 م) - نێپاڵ|هیند لۆتسە (8516 م) - نێپاڵ|چین ماکاڵو (8485 م) - نێپاڵ|چین چوئاویو (8188 م) - نێپاڵ|چین دهاولاگیری (8167 م) - نێپاڵ ماناسلو (8163 م) - نێپاڵ نانگاپاڕبات (8125 م) - پاکستان ئاناپوڕنا (8091 م) - نێپاڵ

دیاکۆ گەرمیانی (شیخ محەمەدی) و سامان حەسەنخاڵی دوو شاخەوانی کوردی خەڵکی شاری مەهابادی رۆژهەڵاتی کوردستانن کە زیاتر لە ١٥ ساڵە دانیشتووی ئەورووپان. حەز کردن لە کێوەکان و ئەوینی شاخەوانی دەبێتە هۆی وەیکە ئەو دوو هاوڕێیە دوای ١٥ ساڵ بەیەکتر بگەنەوە و بڕیاری سەرکەوتن بەسەر چیای"واتسمان" لە وڵاتی ئاڵماندا بدەن. بەرزایی چیای "واتسمان" 2713 میترە و زۆر چڕ و مەترسیدارە. هەموو ساڵێ چەند شاخەوانێک لەو چیایە یان بە سەختی بریندار دەبن و یان گیانیان لەدەست دەدەن. لەو رۆژەدا کە دیاکۆ و سا